esaera zaharrak etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
esaera zaharrak etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

2021(e)ko maiatzaren 9(a), igandea

117. saioa - ESAERA ZAHARRAK

 


Gaurkoan azken larunbateko gaiaren jarraipena izan da, alegia, aurrekoan esamoldeak landu bagenituen, oraingoan euskarazko atsotitzak ezagutu eta heien esanahiaz jabetzeari heldu diogu. 


Saioaren dinamikari dagokionez, aurrekoaren berdina izan da. Atsotitzak lantzeko ariketa sorta bat egin dugu lehenik, eta gero, hiruko taldetan antolaturik, egoera bat irudikatu eta, atsotitzak erabiltzeko moduko elkarrizketa bat garatu egin dugu.

Azkenik, talde handian, beste taldeek sorturiko elkarrizketen irakurketa dramatizatua entzuteko parada izan dugu.

Elkarrizketak osatzeko aurreko saioan baino denbora gehiago izan dugu, izan ere, joan den larunbatean hortarako hogei minutu ematea gutxi dela ohartu ginen. Jarduera hau aski jostagarria suertatu da. Agidanez, hizkuntzak ikasteko modu erraza da antzespena.

Behean daude elkarrizketa idatziak eta bideoak ere.


Ainara:           OIER! Zer? Oraindik ohean?

Oier:               aaa... utzi pakean! Ospa! 

Ainara:           Nola ospa¿¿?? gauean errondan eta goizean logure, ez zara zu, maitie,                                    osasunaren lagune!

Sara:               AINARA! Zu berdin ibili zinen...! a ze parea, karakola eta barea...!!!

Oier:               AINARA, SARA! bakean dagoenari bakean utzi...

Ainara:           eta zu zertan ibili zinen atzo ba, SARA? 

Sara:               ez dut gogoratzen...

Oier:               Zuri ere etxeko teilatua ez zaizu gainera etorriko...

............................................................................................................

 

Vale:               Egunero Joserrarekin hitz egiten dut, azterketa prestatzen ari naiz eta!

Andrea:           eta ondo paratzen duzu Joserrarekin?

Vale:               Bai, noski

Luis:               Ene Joserra! Lagun onekin, orduak labur!

Andrea:           Aizu, Vale, ordu asko ikasten duzu egunero?

Vale:               Hamar ordu egunero, kokoteraino nago!

Luis:               Eutsi Vale, gustuko tokian aldaparik ez!

Andrea:           eztabaidatzen al duzue inoiz?

Vale:               Bai, batzuetan.

Luis:               Tira, iritzi ezberdinak izango dituzue.

Andrea:           Jakina, zenbat buru, hainbat aburu!

Vale:               Zer egingo diogu ba?

Luis eta Andrea:         Hil arte bizi!









2020(e)ko azaroaren 16(a), astelehena

66. Saioa: Galdakaori buruzko gainbegiratua (ANI)

8. ANI: Galdakaori buruzko gainbegiratua

Galdakao herria Bizkaian (Euskal Herrian) dago, Bilbotik 11 bat km.ra, eta 30.000 biztanle inguru ditu.

https://www.google.es/maps/@43.2264873,-2.8477381,15z

Maps webgune honetan ikusi daitekeenez, Gurutzea da herriaren erdigunea. Bilbotik hurbilen Aperribai auzoa dago, eta urrutien Gumuzio edo Erletxeta (Zornatza-Amorebieta bidean)  eta Usansolo (Arratiara bidean). 

Usansolotarrek aspalditxotik agertu dute Galdakaotik banatu eta aparteko herria izateko asmoa. Baina orain arte hainbat traba izan dituzte Bizkaiko Aldundiaren partetik. Esan behar da 1.950 bueltan (Frankismo garaian) bat egin  zuten herriek errazago izan dutela berriz banatzea, baina Usansoloren kasuan inoiz ez da izan herria. Hala ere, badirudi une honetan errazago izango dutela asmo hori lortzea Aldundia, Galdakaoko udala eta Usonsolorren artean (zinegotzi bi ere badituzte) egon daitekeen akordioari esker.

Galdakao erdiguneari dagokionez, kale nagusia deritzon Juan Bautista Uriarte Pazakoetxetik Udaletxera doa, eta inguru horretako argazki batzuk erakutsi eta komentatuko ditut.


 Argazki honetan Plazakoetxe eta Tximilarreko etxeak agertzen dira, XIX. mendearen amaieran Galdakaon sortu zen Explosivos Rio Tinto enpresak eraikitakoak: ikusi daitekeenez behealdeko etxeak, handiagoak eta dotoreagoak, enpresaburuentzat eraikiak izan ziren, eta muino-gainean (zuhaitzen goialdean) eraikitakoak langile arruntentzat.

Hasierako Galdakaon  XX. mendearen erdialderantza hasi zen populazioa handitzen, eta hain zuzen ere Juan Bautista Uriarte kalearen inguruan, bereziki kale honen amaiera inguruan dagoen udaletxe bueltan hasita.

Hau da udaletxearen eraikin nagusia, nahiz-eta gaur egun udalak badituen bulegoak kultur etxean ere eta beste toki batzuetan, herrian zehar.

 Udaletxe hau aipatutako kale nagusiaren amaiera aldean aurkitzen da eta kaletik gorantz joanda, muino baten gainean, Santa Maria eliza.


 Eta elizaren aurrez aurre eta beherantz egiten duen landari Ardanza parkea deritzo, zuhaitzez eta belar finez hornitutakoa berau, maps webgunean berdez agertzen den ingurunea, hain zuzen ere.

Udaletxearen albo batera kotxeen aparkalekua dago eta bere ondoan Euskaraldiaren salmenta eta informazio bulegoa, Esan udal bulegoen  alboan. Azpimarratzekoa da aurten bulego eder hori izateaz aparte dinamizatzailea ere baduela Galdakaoko Euskaraldiak.


  Udaletxearen aurrez aurre eta Gurutze plazan dago Galdakaoko lehen eskola ere, Gandasegi. Gaur egun hainbat eskola eta ikastola bat ere badaude Galdakaon, eta eskola hau haurtzaindegirako erabiltzen da. Bestalde frontoi berri zarratua ere ikus dezakegu Gandasegi eskolaren ondoan. Orain dela urte batzuk arte frontis bezala etxe baten horma eta ezker pareta aire librean zeukan frontoia zegoen toki berean.


 Azkenik aipatzekoak dira baita ere herrian zehar agertzen diren hainbat eskultura, horietako asko herri honekin zerikusi zuzena dutenak. Webgune honetan ikusi daitezke, azalpen eta guzti.

https://www.galdakao.eus/eskulturak

Baina bereziki zeresan ugari eman digun emakume esne saltzailearena aipatu nahi nuke.



   Garai batetan ohikoa izaten zen  baserrietatik esnea astoan eramatea herri-guneetara eta etxez etxe saltzea. Lan hori gehienbat emakumeek egiten zuten, eta ez beti astoez baliatuz, baizik eta kantinak eskuetan, lepoan edo buru gainean eramanez.

Horren harira komentatu dugu baita ere emakumeek garai baten egiten zuten asto beharra edo lana. Eta esaera bi ere gogoratu ditu Andonik:

“Asto lanak egin” eta “Astoa izan eta mando bizi”

Beste adibide bat bezala komentatu dugu baita ere Santurtziko arrantzaleen emazteek etxez etxe arraina saltzen ibiltzearena, arrainez kargatutako otzarak buru gainean zituztela. Eta Andonik berak ipini gaitu ondorengo abestia kantatzen:

“Desde Santurce a Bilbao..."

   


 

2020(e)ko abuztuaren 24(a), astelehena

24. saioa: 8ko txikia

 

ARIKETAK

1- Etxean egindako bertsoak kantatuko ditugu Xarmangarria nahiz Maritxu nora zoaz 

doinuekin.

2-  Asmakizuna (5) bertsoak kantatuko ditugu ikasitako doinuekin eta gero entzun Bertso 

jolasen webgunean https://bertsoikasgela.eus/baliabideak/280/

3- Bertso jolasen webgunetik ondorengo ariketak egingo ditugu:

- Esamoldeekin lotzen 1 eta 2

- Esaera zaharrekin lotzen 1 eta 2

- Poto konpon (Arpajolearen astea)

4- Maialen Lujanbio eta Aitor Sarriegien bertsoak entzun eta komentatu

https://bertsoa.eus/bertsoak/14791-zortziko-txikia-maialen-lujanbio-eta-aitor-sarriegi-btn17

5- Errima atalean agertzen diren errimekin bakoitzak ahapaldi bat idatzi eta puntuka kantatuko ditugu

 

Doinuak


- Maritxu nora zoaz, (7)

eder galant hori? (6)

- Iturrira, Bartolo, (7)

nahi baduzu etorri. (6)

- Iturrian zer dago? (7)

Ardotxu txuria. (6)

Biok edango dugu (7)

nahi dugun guztia (6)

 

Xarmangarria zira

eder eta gazte,

ene bihotzak ez du

zu baizikan maite.

Bertze zenbait bezala

ote zira libre?

Zurekin ezkontzeaz

dudarik ez nuke.


Erabili ditzakegu doinu hauek 8.ko txikian dagoen edozein bertso kantatzeko.

Adibidez ondorengo bertsoetan. Ea konturatzen zareten noiz elkartzen diren

hitz bi eta non dagoen diptongoa, nik jarri ditudan adibideen antzera.

 

ASMAKIZUNA (5)


Inork maite ez duen 

zera-hau zer ote da?                                                                                                    

Eraman ta ekarri 

daitekena bera        

etxetik kalera zein   

kaletik etxera          

erraz sartzen zaiguna

ta nekez atera.         


Gure lagunen etsai  

ta etsaien lagun       

daukanak begietan  

omen du ezagun.    

Baina ez dago argi  

hain argi daukagun

gugan sartzen den edo

gugan daramagun.


Kostatzen zaion arren

gugandik joatea      

desagertzen denean

ahaztu ta bakea.      

Halere beti ez da     

gertatzen kaltea      

batzutan komeni da

pixkat izatea.          

 

Azaltzen da gutxien                                                                                                                                      

behar dugunean      

etxe bakartian zein  

kale ilunean,            

duda-mudak itotzen                                                                                                                                      

gaituen unean,        

dardarka jartzen gaitu

sartzen zaigunean.